Χτισμένο αμφιθεατρικά στους πρόποδες του ψηλότερου βουνού των Κυκλάδων, του Ζα, βρίσκεται το μεγαλύτερο σε πληθυσμό χωριό της Νάξου αλλά και ολόκληρων των Κυκλάδων, το Φιλότι. Ξεκουραστείτε στη μεγάλη κεντρική πλατεία κάτω από τη φυσική σκιά που προσφέρει ο μεγάλος πλάτανος και απολαύστε με ηρεμία τον καφέ σας, που προσφέρουν τα γραφικά καφενεδάκια που θα βρείτε γυρω από την πλατεία. Σε μικρή απόσταση θα συναντήσετε την Παναγία τη Φιλοτίτισσα, με το υπέροχο γλυπτό καμπαναριό, καθώς και τον επιβλητικό Πύργο του Μπαρότσι, που κτίσθηκε στην εποχή που το χωριά αποτελούσε φέουδο των Ενετών. Το χωριό είναι ανεπτυγμένο εμπορικά, καθώε διαθέτει μεγαλη αγορά, τράπεζες, καφετέριες, εστιατόρια, αλλά και αθλητικό κέντρο. Ακολουθήστε το μονοπάτι που ξεκινά από το χωριό (θα βρείτε σχετική σήμανση) και οδηγεί στο σπήλαιο του Ζα, όπου βρίσκονται κάποια από τα αρχαιότερα ίχνη κατοίκησης, 10.000 χρόνων. Από το Φιλότι ξεκινά επίσης δρόμος που μετά από 15 χιλιόμετρα θα σας οδηγήσει στον Πύργο Χειμάρρου, ένα από τα πιο σημαντικά κλασικά μνημεία της Νάξου, με ύψος 15 μέτρα, κτισμένος από ναξιώτικο μάρμαρο. Συνεχίζοντας νότια θα συναντήσετε την πιο απάνεμη παραλία του νησιού, τον Καλαντό, που αποτελεί και το νοτιότερο σημείο της Νάξου.

Το Φιλότι αποτελείται από δύο ενότητες, τον Κλέφαρο και το Ραχίδι, σε δυο αντίστοιχες καταπράσινες πλαγιές που τις χωρίζει ένα ρέμα. Η εικόνα του απ' την απέναντι μεριά δείχνει φαντασμαγορική και μεγαλόπρεπη, κυρίως τη νύχτα φωτισμένο, με το φεγγάρι να λάμπει στον ουρανό μαγνητίζει το βλέμμα.

Είναι το μεγαλύτερο χωριό του νησιού και οι κάτοικοι ασχολούνται, κυρίως με την κτηνοτροφία, την οποία ευνοούν οι ορεινοί όγκοι που περιλαμβάνονται στην περιοχή του, όπως αυτός του Ζα. Ακόμη όμως, οι άγονες αυτές περιοχές έστρεψαν το ενδιαφέρον των κατοίκων και σ' άλλες διεξόδους. Το αποτέλεσμα ήταν να πετύχουν και να τα καταφέρουν και σε πολλούς άλλους τομείς εξασφαλίζοντας πρόοδο και ανάπτυξη του χωριού και της ζωής τους. Το Φιλότι σήμερα σφύζει από ζωή και δραστηριότητα. Πάρα πολλές καινούργιες και αξιοπρόσεκτες κατοικίες έχουν επεκτείνει το χωριό και τα περισσότερα παλιά σπίτια έχουν ανακαινισθεί. Καταστήματα για την εξυπηρέτηση κάθε ανάγκης των χωριανών αλλά και των γύρω κοντινών χωριών, υπάρχουν διάσπαρτα κατά μήκος του κεντρικού δρόμου που το διασχίζει. Τράπεζες, Ταχυδρομείο καθώς και δημόσια κτήρια όπως το Τεχνικό και Επαγγελματικό Λύκειο, τα I.Ε.Κ. βρίσκονται στο Φιλότι, συντελώντας σημαντικά στην δραστηριότητα και τη ζωντάνια του. Αστέρι λαμπρό, επίσης το αθλοθέατρο «Εμμ. Ψαρράς», που φιλοξενεί παραστάσεις και εκδηλώσεις πρωτόγνωρες για τα μέχρι σήμερα δεδομένα.

Το καλοκαίρι, το Φιλότι συγκεντρώνει κόσμο πολύ, ντόπιο και ξένο. Τα καφενεία, οι πιτσαρίες, οι ψησταριές και τα κάθε λογής μαγαζιά του γεμίζουν. Καμαρώνουν οι Φιλωτίτες για τον πανύψηλο γεροπλάτανο, στο κεντρικότερο σημείο του χωριού, τη «Γέφυρα». Στη σκιά του, εδώ κι ένα περίπου αιώνα, έχουν συζητηθεί χιλιάδες προβλήματα, έχουν διεξαχθεί άπειρες πολιτικές συζητήσεις, έχουν λάβει μέρος κάθε είδους συναντήσεις και ραντεβού. Και τι δε θα μπορούσε να διηγηθεί, αν είχε τη μιλιά του!

Η εκκλησία της Παναγιάς, καύχημα και προστάτιδα του Φιλωτιού και του νησιού ολόκληρου, συγκεντρώνει κόσμο και κοσμάκη κάθε χρόνο, που έρχονται να προσκυνήσουν στη χάρη της. Η εκκλησία, που έκλεισε 200 χρόνια ζωής είναι τρίκλιτη κιονοστήρικτη τρουλλαία βασιλική, που θεμελιώθηκε το 1718.

Το Φιλότι, επίσης, κατέχει μια σημαντική θέση στην ιστορία και τη μυθολογία του νησιού. Στην περιοχή του ανήκει ο Πύργος του Χειμάρρου, ένα από τα σημαντικά μνημεία του αρχαίου μας πολιτισμού. Είναι από τους λίγους που υπάρχουν στην επικράτεια, με τη δική του αρχιτεκτονική, αυτήν του στρογγυλού οικοδομήματος. Πανύψηλος και καμαρωτός δεσπόζει του τοπίου, αφήνοντας αδιάφορος τη φαντασία μας να καλπάζει, ψάχνοντας για τη χρήση και το σκοπό που δημιουργήθηκε. Ήταν φρυκτωρία, κατοικία ή καταφύγιο, δεν μπόρεσε ακόμη κανείς ν' απαντήσει με βεβαιότητα.

Στο φιλοτίτικο βουνό, το Ζα που είναι το ψηλότερο των Κυκλάδων, ήρθε και φώλιασε ο Δίας, ο αρχιθεός, κυνηγημένος από τον πατέρα του τον Κρόνο. Στα ριζά του, που καταλήγει το ιερό τέμενος του θεού βρίσκεται η πηγή του αρχαίου οικισμού των Αργιών και η λατρευτική σπηλιά της Παναγιάς της Σπηλιώτισσας. Σε πείσμα της ανομβρίας και των λιγοστών βροχοπτώσεων που έχει το νησί, εδώ και αρκετά χρόνια, στ' Αργιά, εξακολουθεί να τρέχει γάργαρο νερό, νάμα στον ξωμάχο και διψασμένο επισκέπτη του κατακαλόκαιρου. Κάτω απ' τον ίσκιο του πανύψηλου πλατάνου, συντροφιά με δεκάδες πουλιά που ευτυχισμένα κελαηδούν αδιάκοπα, έχοντας, ως φαίνεται, σπίτι κι αυλή τους τα κλαδιά του, ξεκουράζεσαι, ρεμβάζεις, ξεχνιέσαι... παίρνεις δυνάμεις για  ανάβαση στη σπηλιά του Ζα. Να πας νοερά μια βόλτα στα παλιά, να γνωρίσεις το Δία και τα λημέρια του. Το Φιλότι κατέχει μια θέση στην καρδιά όλων μας, μικρών και μεγάλων, γιατί σ ' όλους κάτι έχει να προσφέρει.